Dört Öğrencinin Taşıdığı Büyük Miras

Kasım ayının ortası, bir lodos sonrası Büyükada’ya giden vapurlarda ve ada sokaklarında Rumca sesleri iyice çoğalmıştı. Tıpkı 60–70 yıl öncesinin ada sokaklarında olduğu gibi. Nereden çıkmıştı bu Rumlar? Daha önce birçok kez duyduğuma benzer bir soruydu. Onları tanımayanlardan, kendi tarihini okumayanlardan bu sorunun benzerini çok işitmiştim: “Bu Rumlar ne zaman İstanbul’a gelmiş?” Şimdi rahat olun; size Doğu Roma (Bizans), Osmanlı dönemi, Cumhuriyet’in ilk yılları, mübadele, 6-7 Eylül ve Kıbrıs olaylarına kadar uzanıp yazıyı fazla uzatmayayım. Siz onu yapay zekâdan halledersiniz. Türkiye’de artık 1.500–2.000 civarında Rum vatandaşımız kaldığı tahmin ediliyor. Rum vatandaşlarımızın bir bölümü bugün Büyükada’ya, Özel Büyükada Rum İlkokulu’nun restore edilen binasının sembolik açılışı için gelmişti. 1999 Marmara Depremi’nde ağır hasar gören okul binası kullanılamaz hâle gelince okul, Çınar Meydanı’ndaki geçici bir apartmana taşındı. Eğitimini burada yalnızca dört öğrencisiyle sürdürdü.
Bağışçısı Bir Armatör Büyükada Rum Okulu’nun metruk hâlinden yeniden hayat bulmasında, kendini hayır işlerine adamış Yunan armatör Thanasis Martinos ve eşi Marina’nın önemli bir payı var. Kızları Athinoula’yı henüz 24 yaşındayken kaybeden Martinos çifti, yaşadıkları büyük acının ardından eğitim, bilim ve kültür alanlarında önemli hayır işlerine imza attı. Dünyanın farklı yerlerinde kütüphaneler ve laboratuvarlar kurdular; okulların, kiliselerin ve tarihî yapıların restorasyonlarına destek verdiler. Thanasis Martinos’un bu alandaki çalışmaları zaman içinde eğitim kurumlarından hastanelere, kiliselerden tarihî yapıların restorasyonuna kadar genişledi. İstanbul’daki Rum kültür ve eğitim mirasının korunmasına yönelik katkıları da bu çabaların önemli bir parçası oldu. Galata Rum Okulu, Gökçeada’daki Rum Okulu ve çeşitli Rum Ortodoks yapılarının restorasyonları bu desteklerin öne çıkan örnekleri arasında. Şimdi bu hayırseverlik hikâyesinin bir başka durağı da Büyükada Rum Okulu oldu.
Büyükada Özel Rum İlkokulu, iki yıl süren restorasyonun ardından Fener Rum Patriği Bartholomeos ile bağışçıları Thanasis ve Marina Martinos’un katılımıyla dualar eşliğinde sembolik olarak açıldı. Sembolik diyorum; çünkü bazı izin süreçleri henüz tamamlanmış değil. Bu nedenle açılışta resmî makamlar bulunmadı. Önce hemen yanındaki Aya Dimitri Kilisesi’nde dinî tören düzenlendi. Ayinin ardından okulun bahçesine geçildi.
Emektarlara Çiçek Verildi Okulun bahçesine Patrik Bartholomeos ile Thanasis ve Marina Martinos bir zeytin ağacı diktikten sonra okulun yan kapısında kurdele kesilerek açılış gerçekleştirildi. Ardından okulun salonunda konuşmalar yapıldı ve salondaki kaidenin açılışı gerçekleştirildi.
Okulun emektarlarına eski müdürü ve aynı zamanda Ksidas Kitabevi’nin sahibi Hrisrafi'nin kızı Vasiliki (Vaso) Ksida'ya, Büyükada Rum Yetimhanesi’nin emekli öğretmeni Yannis (Yani) Kalamaris’e ve Yorgo Bekar’ın kızına annesi Panayota (Yota) Bekari için çiçek verilerek teşekkür edildi.
Kimler Vardı Peki? Fener Rum Patriği Bartholomeos, Adalar Metropoliti Dimitrios Komatas, Büyükada Rum İlkokulu Müdürü Agni Nikolaidis, Büyükada Rum Yetimhanesi emekli öğretmeni Yannis (Yani) Kalamaris,okulun eski müdürü Vasiliki (Vaso) Ksida okulun restorasyonun sorumlusu Vasil Poridis, Atina’dan gelen Pire Lisesi öğrencileri, Rum okulunun bir avuç eski öğrencisi ve eski arkadaşlarını görmek isteyen Adalılar da açılışa katıldı.
Henüz bir sınıfı tam anlamıyla hazır olmayan okulun binası topluca gezildi. Binanın en üst katındaki dört oda, yatak ve banyolarıyla âdeta birer otel odası gibi döşenerek konaklama amacıyla hazırlanmış. Ayrıca Adalar Metropoliti’nin kullanacağı bir makam odası da düzenlenmiş. Okul yeniden eğitim için düzenlendiğinde, bu kocaman binanın koridorlarında çocuk sesleri ve koşuşturmaları eskisi gibi yankılanmayacak. Yalnızca dört öğrenci, bu büyük binanın bir sınıfında eğitim görecek. Ancak okul, eğitim faaliyetlerinin yanı sıra bir kültür merkezi olarak da adaya katkı sunacak.
“Bu Bizim Adamız Değil” Adadan ayrılmak zorunda kalan okulun eski mezunlarından biri, Aya Dimitri Kilisesi’nin bahçesinde, benim de bulunduğum gruba birkaç yıl önce eşiyle birlikte Büyükada’ya geldiğini anlattı. Adada doğup büyüyen eski mezun, eşiyle birlikte birkaç gün Büyükada sokaklarını dolaşmış. Ancak selam verecek, tanıdık çok az insan bulabilmişler. Sonunda, “Bu bizim adamız değil” diyerek iki gün sonra adadan ayrılmışlar. Bir Okul Yenilendi, Bir Hafıza Canlandı Thanasis Martinos’un bağışıyla restorasyonu tamamlanan Özel Büyükada Rum İlkokulu’nun geçmişi 1850’ye uzanıyor. 1896 yılında Büyükada’daki Rum okullarında toplam 416 çocuk eğitim görüyordu. Bu sayı, yıllar içinde Kıbrıs olayları, Yunan uyrukluların gönderilmesi ve 6-7 Eylül olaylarının da etkisiyle giderek azaldı.
Büyükada Rum İlkokulu’nda 1948’de 248 olan öğrenci sayısı, 1961’de 117’ye, 1970’te 55’e, 1980’de 11’e, 1985’te ise yalnızca 4’e düştü. 1959 yılında okuldan 17 öğrenci mezun olmuştu.
Aradan geçen yıllar, bir zamanlar yüzlerce çocuğun sesinin yükseldiği bu okulun öğrencilerini dört kişiye kadar indirdi.
2026 yılında okul, yalnızca dört öğrencisiyle yeni binasında eğitim faaliyetlerini sürdürecek. Bir okul binası yenilendi; ama asıl önemlisi, Büyükada’nın çok kültürlü geçmişinden bugüne uzanan bir hafıza yeniden hayat buldu.
Restorasyon Süreci Büyükada Rum Okulu, kapsamlı bir restorasyondan geçirildi. Çok eski dönemlerde denizin bu bölgeye kadar ulaştığı biliniyor. Akillas Millas’a göre okul, adanın en büyük ve görkemli kilisesinin hemen yanında Hora bölgesinde yer alıyordu.
Antik limana ve Aşağı Kuyu mevkiindeki Apokafkos Burcu’nun yıkıntılarına bitişik olan bu bölge, Büyükada’nın en eski yerleşim alanlarından biriydi. Okulun hemen yanındaki kayık iskelesi, bir süre sonra adanın ilk vapurlarının yanaştığı iskeleye dönüştü. Bugünkü Aya Dimitri Kilisesi de söz konusu burcun yıkıntıları üzerine inşa edildi. Okul binası 1912–1914 yıllarında ilk kez inşa edilirken yapılan kazılarda antik duvar kalıntıları ile çeşitli mermer ve sütun parçaları bulunmuştu.
Zeminin yumuşak olması, restorasyon sürecinde özel önlemler alınmasını gerektirdi. Binanın zemini sağlamlaştırıldı. Okul binası yükseltildi. Bağışçı armatör Thanasis Martinos’un mühendisleri de bu bölümde restorasyon çalışmalarına katıldı. İki yıl süren sürecin ardından restorasyon tamamlandı. Deniz Özacar, okul binasını yenileme çalışmaları başlamadan önce, 2019 yılında gezerek çok özel fotoğraflar çekmişti. İşte o fotoğraflardan bazıları:
src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj6ZE4KkHGGbVZrBmYWA03q1Tr0WUI9_f8RdiZeh_PkOJ6aj7DG79bvCntsaiETa58iCxzUKiGLEa9bYvhPechul913HUWIojbyMxe7DsEilDDClIJOZl8XvhtKN4OXUp0qJtcgdPKlWp419n29p325eY3_J8ZR_xGSp7_n9xZ2iuXJhw00rpIHIpatjZ13/s200/20190502_133911.jpg"

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Uzo’nun anavatanından geliyorum!

Heybeliada Ruhban Okulu'nun bilinmeyenleri

Neden çocuklara Lefter ismi konmaz?