Hayatını Kaybeden Kızının Adını Yaşatan Armatör

  

Dünyadan Türkiye’ye, İstanbul’dan Büyükada’ya uzanan bir hayırseverlik hikâyesi

Resterasyon Öncesi  Özel Büyükada Rum İlkokulu

Restorasyon aşaması

Özel Büyükada Rum İlkokulu’nun restorasyonunu duyduğumda, bu çalışmaya destek veren Yunan armatör Thanasis Martinos’un hikâyesini biraz daha yakından bakma ihtiyacı duydum. Çünkü Martinos’un hayırseverlik çalışmalarının ardında, ailece yaşadıkları büyük bir acının da izleri var.

Thanasis ve Marina Martinos, 1997 yılında henüz 24 yaşındayken kaybettikleri kızları Athinoula’nın anısını yaşatmak için bilim, eğitim ve kültür alanında önemli projelere destek vermişler.

Bu hikâyenin en dikkat çekici halkası, Amerika’da Harvard Üniversitesi ve MIT iş birliğiyle kurulan Athinoula A. Martinos Biyomedikal Görüntüleme Merkezi.



Armatör Thanasis Martinos Sponsor Tabelası  Büyükada Rum İlkokulu Restore Edilirken Hep Asılı Kaldı.

Bir kızın adından dünya çapında bir bilim merkezine

Martinos ailesi, kızlarının ölümünden sonra onun adını yaşatacak bir araştırma bursu oluşturdu. Ardından 1999 yılında Harvard-MIT Sağlık Bilimleri ve Teknolojisi programına 20 milyon dolar bağışta bulundu.

Bu destekle Massachusetts General Hospital bünyesinde kurulan araştırma merkezine Athinoula’nın adı verildi. 2000 yılında faaliyete geçen merkez, bugün biyomedikal görüntüleme ve beyin araştırmaları alanında uluslararası öneme sahip kuruluşlardan biri.

Böylece genç yaşta kaybedilen Athinoula’nın adı, bilim dünyasında yaşamaya devam etti.

Yunanistan’dan İstanbul’a uzanan destek

Martinos ailesinin hayırseverliği Amerika ile sınırlı kalmadı. Yunanistan’da Pire’deki Yunan Denizcilik Müzesi’nde Athinoula’nın adını taşıyan, 17 binden fazla esere sahip bir kütüphane bulunuyor. Athens College bünyesindeki kapalı yüzme merkezi de onun adını yaşatıyor.


Armatör Thanasis Martinos,Patrik Bartholomeos'un Çok Sık Görüşüyorlar.

Thanasis Martinos’un destekleri zaman içinde eğitim kurumlarından hastanelere, kiliselerden tarihî yapıların restorasyonuna kadar genişledi.

İstanbul’daki Rum kültür ve eğitim mirasına yönelik çalışmaları da bu kapsamda dikkat çekiyor. Galata Rum Okulu, Gökçeada’daki Rum okulu ve farklı Rum Ortodoks yapıları bu desteklerin öne çıkan örnekleri arasında.

Şimdi bu hikâyenin bir başka durağı da Büyükada. 

Büyükada’da Rum Okullarında 416 öğrenci vardı. 
1920 Yılının Öğrencileri

Çok ön plana çıkmayı sevmeyen ve utangaç olarak tanınanThanasis Martinos’un bağışıyla restorasyonu tamamlanan Özel Büyükada Rum İlkokulu, 15 Kasım Pazar günü, Fener Rum Patriği Bartholomeos’un da katılacağı dini törenle yeniden kapılarını açacak.

Büyükada Rum İlkokulu’nun bugün yenilenena üç katlı kâgir binası 1912-14 yılında inşa edildi. Ancak adadaki Rum eğitim geleneği, bu tarihî yapının çok daha öncesine uzanıyor. 1850’den sonra Aşağı Macar civarındaki Rum okulları Aya Dimitri Kilisesi’nin avlusuna taşınırken, daha eski dönemlerde kilisenin narteksinde (giriş bölümünde) ya da papaz odasında geçici eğitim alanları oluşturuluyordu.

Akillas Millas’ın Büyükada – Prinkipo, Ada-i Kebir adlı kitabında aktardığı verilere göre, 1896 yılında Büyükada’daki Rum okullarında toplam 416 çocuk eğitim görüyordu. Bu sayı, yıllar içinde giderek azaldı. 1948’de 248 olan öğrenci sayısı, 1961’de 117’ye, 1970’te 55’e, 1980’de 11’e, 1985’te ise yalnızca 4’e düştü. 1959 yılında okuldan 17 öğrenci mezun olmuştu. Özel Büyükada Rum Okulu Müdürü Agni Nikoladis’in aktardığı bilgilere göre, okul 2026 yılında da dört öğrencisiyle eğitim faaliyetlerini sürdürüyor.

Özel Büyükada Rum İlkokulu 1927 Yılı Öğrencileri

Aradan geçen yıllar, 6-7 Eylül 1955 olayları ve sonrasındaki demografik değişimler adanın Rum toplumunu da etkiledi. Rum okuluna giden öğrenci sayısı giderek azaldı. 1999 depremi sonrası okul kapatıldı ve Rum İlkokulu Çınar Meydanı sokağı üzerindeki bugünkü adresine taşındı. Okulun açılmasıyla 15 Kasım’dan itibaren Aya Dimitri Kilisesi bitişiğinde olan eski binasına taşınacak.

Bir zamanlar 416 çocuğun eğitim gördüğü Büyükada’daki Rum okullarının hikâyesi, bugün azalarak dört öğrenciyle sürüyor. 1960’lı ve 1970’li yıllarda Rum Özel Okulu ve Yetimhane öğrencileri, resmî törenlerde Türk bayrağı ve bando eşliğinde Atatürk Meydanı’na girdiklerinde büyük alkışlarla karşılanırdı.

1986 Yılında Okulda Sadece Dört Öğrenci Okuyordu. 40 Yıl Sonra 2026 Yılında Yine Dört Öğrencisi  Mevcut

Bir binadan çok daha fazlası

Thanasis Martinos’un desteğiyle Büyükada Panayia Aya Dimitri Profiti İlya Rum Ortodoks Kilisesi ve Mektebi Vakfı’na ait okul ve kültür tesisinin restorasyonu için çalışma başlatıldı. Projeyi Lera Mimarlık üstlendi. Uygulayamayı Vasil Prodis yaptı.

Burada önemli bir ayrıntının altını çizmek gerekiyor: Okul restorasyonunun doğrudan Athinoula’nın anısına yapıldığına ilişkin bir belge bulunmuyor. Bu çalışmayı, Martinos ailesinin eğitim ve kültürel mirasın korunmasına yönelik daha geniş hayırseverlik anlayışının bir parçası olarak değerlendirmek gerekiyor.

Özel Büyükada Rum İlkokulu benim için yalnızca eski bir okul binası değil. Adanın çok kültürlü geçmişinin, ortak yaşamının ve kuşaktan kuşağa aktarılan hafızasının önemli bir parçası.

Bugün dört öğrencisi kalan bu okulun yeniden ayağa kaldırılması, aynı zamanda bir kültür merkezi misyonuna çevrilmesi geçmişten kalan bir mirasın geleceğe taşınması demek.


Amerika’da Bir Bilim Merkezinde, Yunanistan’da Bir kütüphanede ve Şimdi İstanbul’da, Büyükada’da Bir Okulda Yaşatılan Bir İsim Var: Athinoula.

Bir babanın kaybettiği kızının adını yaşatma çabasıyla başlayan bu hikâye, farklı ülkelerde bilimden eğitime, kültürden tarihî mirasa uzanıyor.

Büyükada’daki özel rum okulunun restorasyonla hayat bulmasının benim açımdan en anlamlı yanı da bu: Geçmişin izlerini taşıyan bir okulun, geleceğe yeniden kapılarını açacak olması. Bu binanın yeniden hem çok az olan öğrencilere, hem de kültüre faaliyetlerine hizmet edecek olması başlı başına çok önemli.

 

 

 

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Uzo’nun anavatanından geliyorum!

Heybeliada Ruhban Okulu'nun bilinmeyenleri

Neden çocuklara Lefter ismi konmaz?